24.08.2014. Een week geleden beleefde Jazz Middelheim 2014 haar laatste dag. Geen snikhete zomerdagen zoals het jaar ervoor, maar muzikaal een prima editie van een hoog niveau.

Op de donderdag begon het met een optreden van de Belgische band (met de lastig te schrijven naam): MikMâäk rond trompettist Laurent Blondiau. Deze band met veel blazers vulde het podium volledig en het moet gezegd; in plaats van een brei van muziek was het prima te beluisteren met een hele strakke regie waar het plezier vanaf spatte.

Daarna volgde het eerste optreden van “artist in residence” Vijay Iyer, deze keer met zijn sextet, waarbij drummer Tyshawn Sorey en Iyer zelf op mij de meeste indruk maakten.

Inmiddels was het al avond toen Dave Douglas op het podium verscheen met zijn quintet voor een mooi stukje vuurwerk. Veel improvisatie gecombineerd met de strakke klanken van Douglas zelf in een set die stond als een huis. Opvallend hier: het serene spel van Linda Oh op de bas.

Rond half tien was het tijd voor de “hoofdmaaltijd” van de avond het optreden van Wayne Shorter en Herbie Hancock. Eén van de redenen waarom deze avond stijf uitverkocht was (bij de foodstands was dit ook goed zichtbaar overigens). Beide legendes blijken zowel samen als apart nog steeds in staat veel mensen op de been te brengen. Staan ze dan samen op het podium met iets nieuws, dan wordt het een “must-see”. Wat zou deze samenwerking brengen en wat zouden ze spelen? Het antwoord was verrassend. Daar waar het optreden begon met een aparte mengeling aan geluiden van afwisselend piano en synthesizer (waar Hancock de grenzen niet schuwde) aangevuld door sporadisch wat noten van Shorter, eindigde het met wat meer op standards geïnspireerde stukken met pianospel van Hancock. Daartussen in toch voldoende solo’s en uiteraard alles technisch verfijnd.

Tussen de bedrijven door was het de moeite waard om bij het extra podium (clubstage) te gaan kijken, waar The Bureau of Atomic Tourism (B.O.A.T.) in wisselende samenstellingen interessante stukken liet horen. Vaak zijn juist deze extra podia een stimulans voor de artiesten om los te gaan. Het is dan ook niet vreemd dat juist in deze tent veel passie en plezier te zien en te horen viel. Meest opvallend hier saxofonist Andrew D’Angelo en de gepassioneerde bassist Ingebrigt Haker Flaten.

Vrijdagavond was de avond van Avishai Cohen voor mij. Zijn optreden met de strijkers was voor mij   één van de hoogtepunten van het festival. Voor het echter zover was stond er nog meer op het programma. Zo werd de aftrap gedaan door het Bruno Vansina Orchestra. Normaal gesproken speelt hij met een kwintet, dit keer een groot orkest op het podium. Opvallend veel improvisatie in het optreden en ondanks de grootte meestal toch wel een eenheid. Boeiend.

Het Deens-Engelse Phronesis was daarna aan de beurt.  Het afgelopen jaar heb ik ze al meerdere malen gezien en de vraag was hoe hun concert zou zijn. De inhoud kwam redelijk op hetzelfde neer als de keren ervoor. Soms experimenteel, maar vaak toch een beetje het geijkte. Als fotograaf was ik uiteraard wel blij met de expressieve drummer die altijd boeit.

Zangeres Stacey Kent was voor mij daarna nog een onbekende en dus keek ik uit naar haar optreden. Haar stem beviel me uitstekend en ik had ook echt het gevoel dat ze me mee wilde nemen naar haar werelden. Soms de romantische jazzy wereld, het andere moment weer juist naar een soort van Zuid-Amerikaanse danswereld. En dat liep een beetje door elkaar heen. Persoonlijk vond ik dat verwarrend. Het wat meer klassieke geluid, gebaseerd op oude jazzsferen in bijvoorbeeld grote steden als New York, beviel me geloof ik beter. Misschien zou dit optreden het ook beter doen in een theaterzaal, zodat de stem beter tot zijn recht zou komen.

Mooi was het contact met het publiek dat haar in de armen leek te sluiten.

Na de warmte van Kent was het tijd voor het hoogtepunt van de dag. Avishai Cohen in samenspel met strijkers. Cohen had hier gekozen voor een project waarbij hij nadrukkelijk jazz in contact bracht met klassieke muziek en dat weer gecombineerd met muziekstromingen in verschillende werelddelen. Het concert betekende een reis langs veel verschillende soorten muziek en culturen en liet zien dat jazz geen op zichzelf staand iets hoeft te zijn. En telkens liepen stukken die puur over strijkers gingen naadloos over in een bassolo van Cohen of vice versa. Niet de nadrukkelijke aanwezige basspeler die we kennen stond op het podium, maar een teamplayer pur sang die perfect zijn rol wist te nemen of goed kon aanvullen. Het resultaat was bewonderenswaardig en wellicht zelfs het meest interessante optreden van Jazz Middelheim dit jaar.

In de Clubstage stond vandaag Thomas Enhco met verschillende bezettingen. Zijn klassieke stukken samen met marimbaspeelster Vassilena Serafimova vond ik het mooiste. Omdat het toevoegen van deze bijzondere klanken aan de klassieke piano iets magisch had. Boeiend om mee te maken .

De zaterdag dat was geheel andere koek. Deze dag stond in het teken van Toots Thielemans de festivalpeter die zo vaak op dit podium speelde op de zaterdag.

Het begon met een optreden van Aletheia (Koninklijk Conservatorium Antwerpen) samen met hun coach Jasper Høiby van Phronesis. Een luchtig optreden. Uiteraard geen hele grote hoogstandjes qua improvisaties maar verdienstelijk dat zeker.

Na de studenten was het tijd voor een uniek project. Vijay Iyer had dit keer zijn Veterans Project meegenomen. Een project met zang, muziek en poëzie met als doel de Amerikaanse veteranen aan de moderne oorlogen de gelegenheid te bieden zich te uiten en hun ervaringen te delen met de wereld. Een indrukwekkend optreden, waarbij Iyer op gepaste wijze op de achtergrond bleef. Toegegeven, het was soms allemaal matig te verstaan wat er gezegd en gezongen werd, maar de boodschap van wat doorkwam was indringend en helder.

Aansluitend het verjaardagsfeestje van Jef Neve, wiens trio 10 jaar bestond. Jef Neve is een showman. Hij speelt virtuoos en zet altijd iets neer op het podium. Als hij zegt pianospelen dan bedoelt hij ook pianospelen. Met hart en ziel wel te verstaan. Goede strakke stukken al zou een enkeling het ook wellicht te commercieel en gladjes kunnen noemen. Daar had de rest van het publiek maling aan, gelet op het ovationeel applaus.

Na het geslaagde feestje van Neve tijd voor een hommage aan Toots Thielemans. Voorbij kwamen mensen met wie hij speelde en muzikale vrienden van zeer hoog niveau. Op de achtergrond speelde op een groot scherm een slideshow af met beelden van Toots. Uit een ver verleden, maar ook wat recenter. Foto’s backstage en foto’s met de groten der aarde op jazzgebied. Iedereen kende Toots en vice versa. Soms had het ook iets bizars. Alsof Toots reeds overleden was. Dat was echter zeker niet te merken aan de prachtige optredens die de volle tent werden voorgeschoteld. Wat een enthousiasme en muzikale klasse brachten de telkens wisselende samenstelling op het podium.

De bassist waar Toots jaren meespeelde, Hein van de Geyn, speelde als vanouds en met enorm veel zichtbaar plezier. Vaste begeleider en deel van zijn laatste trio Hans van Oosterhout blonk uit op de drums en pianisten Kenny Werner, Karel Boehlee en Bert van den Brink speelden om beurten de ene na de andere strakke compositie met passie. De intro van Bert van den Brink was memorabel in een muisstille tent. Later volgden onder andere nog Marc Johnson en Eliane Elias de zangeres met wie Toots zo’n warme band had en heeft. Maar naarmate de avond vorderde was er stille hoop dat Toots zelf zijn gezicht nog zou laten zien. Mensen hadden Toots immers al een blik zien werpen op het podium vanuit de coulissen. De spanning bouwde op… en toen was inderdaad het moment daar. Toots kwam zelf nog even het podium op, om zijn vrienden te bedanken voor zo’n bijzondere avond. Maar de koek was nog niet op. Toen hij eenmaal het podium had geroken waar hij zoveel avonden had geschitterd ging Toots nog een tweetal nummers spelen. En de zaal? Die was in extase.  En terecht, want het voelde waanzinnig goed om die ouwe baas te zien, die ondanks zijn extreem hoge leeftijd nog altijd zoveel doet als hij zijn mondharmonica in de mond neemt. Een waardig, levend afscheid van een man die zoveel betekende en de harten van zoveel mensen stal. Bijzondere avond.

Hein van de Geyn

Hans van Oosterhout

Kenny Werner

De totale groep muzikanten die optrad samen met Toots (5e van rechts)

Toots met vaste begeleider van de laatste tijd Hans van Oosterhout

Toots gaf een bijzonder miniconcert.

Buiten al het muzikale vuurwerk in de hoofdtent was er in de clubstage tent de hele dag een podium voor MannGold de Cobre. Deze Belgische band speelde wisselende muziek. In eerste instantie leek ik in een soort van flashback te komen met muziek uit de tijd van Shadows (strakke ritmische gitaarmuziek), maar later werd er veel meer aan toegevoegd en ontstond er regelmatig een bijzonder boeiend samenspel tussen alle instrumenten in een veel meer jazz-achtige setting, zeker als bij de laatste set het podium gevuld is. De band lijkt het experiment niet te schuwen en het  lijkt me zeker de moeite waard deze band in de toekomst te volgen.

Het Carate Urio Orchestra had vervolgens de ondankbare taak om de zondag af te trappen. Het was een rustige start van de middag met nog niet heel veel mensen in de tent. En om dan meteen er te moeten staan is een opgave. Dit internationale gezelschap leek zich echter weinig aan te trekken van het gegeven en speelde een gevarieerde set met het ene moment hele experimentele jazz en het andere moment korte rustige ballades. Soms met boeiende stemgeluiden en klanken van Badenhorst, dan weer bombastisch instrumentaal. Klein nadeel van deze keuzes; het lijkt soms lastig om er een lijn in te ontdekken. Benieuwd waar dit orkest uiteindelijk gaat eindigen.

Carate Urio Orchestra. Copyright maurits van hout

Carate Urio Orchestra. Copyright maurits van hout

Carate Urio Orchestra. Copyright maurits van hout

Carate Urio Orchestra. Copyright maurits van hout

Vijay Iyer had nog een laatste kunststukje voor ons in petto op de laatste dag. Zijn optreden met het Hermès Ensemble betekende een ontmoeting van jazz met klassieke muziek. Een beetje zoals eerder Avishai Cohen, maar op een kleinere schaal. Desondanks de moeite waard omdat de verschillende klanken perfect samengingen en het gevoel voor timing bij het Ensemble goed te noemen was.

Daarna was het tijd voor een Italiaans onderonsje. De beste trompettist van Italië, Enrico Rava, gecombineerd met één van de meest getalenteerde pianisten van dit moment (Stefano Bollani) en je krijgt een boeiende set aan muziek. Beide heren had groot respect voor elkaar en daar waar Bollani met een gepassioneerde solo de ruimte vroeg, deed Rava een stap naar achteren en genoot hij met het publiek van de lange halen die Bollani liet zien in zijn mooie pianospel. Bij alle stukken een fijne mix van klanken zonder te overstemmen. Wat mij betreft mag dit concert ook bij de hoogtepunten van Jazz Middelheim 2014.

Vóór de afsluiter van het festival nog even een bezoek gebracht aan de Clubstage waar de Spaanse saxofonist Gorka Benitez aantoonde eigenlijk op een hoofdpodium te kunnen staan. Zijn tenorsax werd overtuigend bespeeld en hij wist in de drie sets die ik zag te overtuigen. In eerste instantie nog met drummer David Xirgu, later met Nicolas Thys en Dani Pérez erbij. Qua sfeer had ik ze liever in een club gezien, waar ze in tegenstelling tot dit daglicht en rommelig situatie (mensen gaan naar binnen en naar buiten) voor mij beter tot hun recht komen. Muzikaal echter prima.

Na 4 dagen topmuziek was het om half 7 in de avond tijd voor het laatste grote optreden van Jazz Middelheim. Ahmad Jamal stond klaar.  Het werd een vrijwel vlekkeloos optreden, waar in een hoog tempo allerlei prachtige jazzstandards voorbij kwamen.  Jamal, die inmiddels al in de tachtig is, schudt ze moeiteloos uit zijn mouw. Niet heel verrassend of vernieuwend, wel een goed aftreden om mee af te sluiten. Een legende achter de piano. Alsof Jazz Middelheim met dit optreden zijn naam als festival met legendes nog maar even wilde bevestigen. Jazz Middelheim 2014 was muzikaal gezien een topjaar en we kijken uit naar het volgende.

Jazz Middelheim 2014, 14 tot en met 17 augustus 2014.

foto’s en tekst: Maurits van Hout

All rights reserved